«30 миллион сөз айырмасы» — мектепке дейінгі білім берудегі ең жиі айтылатын сан. Оның шығу тегі 42 отбасынан тұратын зерттеу, ал қазіргі дәлелдер басқа нәрсеге көрсетеді.
Бетти Харт пен Тодд Рисли 1995 жылы жарияланған зерттеуінде 42 отбасын бақылады: 13 кәсіби/жоғары әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы, 10 орта, 13 табысы төмен және 6 әлеуметтік көмек алатын отбасы. Бақылау айына бір сағат, шамамен 2,5 жыл, баланың 7–9 айлығынан 36 айлығына дейін; жалпы 1318 бақылау. Сағатына естілген сөз: кәсіби отбасыларда 2153, жұмысшы отбасыларда 1251, әлеуметтік көмек алатындарда 616. «30 миллион сөз айырмасы» — осы сағаттық көрсеткіштерді 4 жасқа дейін экстраполяциялау нәтижесі: шамамен 45 миллион, 26 миллион және 13 миллион сөз. Бұл өлшенген жиынтық сан емес, есептеп шығарылған болжам.
2019 жылы Child Development журналында Сперри, Сперри және Миллер бес американдық қоғамдастықта 42 баланы (18–48 ай) зерттеп, бұл тұжырымды растамайтын нәтиже жариялады. Олардың басты дәлелі әдістемелік: тілдік ортаны бір ғана негізгі қамқоршының балаға тікелей сөйлеуімен шектеп өлшеу — көп қамқоршысы бар және жанама естілетін әңгіме көп ортада өскен балалардың естігенін жүйелі түрде кем есептейді. Сол журналда Голинкофф, Хофф, Роу, Тамис-ЛеМонда және Хирш-Пасек қарсы дәлел жариялады: Сперри тобы тек орта және төмен табысты отбасыларды алған, жоғары табысты салыстыру топсыз, сондықтан бұл тікелей қайталау емес; ал маңызды механизм — балаға бағытталған сөйлеу, ересектердің ересек тақырыбындағы әңгімесі емес. Яғни бұл сала әлі талас үстінде.
Ал әлдеқайда берік дәлел басқа бағыттан келді. Ромео және әріптестерінің 2018 жылы Psychological Science журналында жариялаған зерттеуі 4–6 жастағы балаларда естілген сөз санын, балаға бағытталған сөз санын және диалог кезектерінің санын (ересек пен бала арасындағы кезектесіп сөйлесу циклдері) бөлек өлшеп, миды функционалды МРТ арқылы бақылады. Нәтиже: тілдік дағдылармен және Брока аймағының белсенділігімен байланысты болған көрсеткіш — диалог кезектерінің саны, естілген сөздің жалпы саны емес. Одан да маңыздысы: диалог кезектерін есепке алғанда, әлеуметтік-экономикалық жағдай мен тілдік дағды арасындағы байланыс жойылды.
Педагог үшін бұл нені өзгертеді? Ең алдымен мақсатты. «Балаға көбірек сөйлеу» — өлшеу қиын және дәлелі әлсіз мақсат. «Балалармен көбірек кезектесіп сөйлесу» — өлшеуге болатын және дәлелденген мақсат. Практикалық ұсыныстар: бір баламен күн ішінде кемінде бір рет кемінде бес кезектен тұратын әңгіме құру және оны жазып отыру; жабық сұрақтардың орнына («Бұл қандай түс?») ашық сұрақ қою («Мұны неге осылай жасадың?»); баланың жауабынан кейін бірден жаңа сұраққа өтпей, оның айтқанын кеңейтіп қайталау; топтық сабақ уақытын қысқартып, шағын топтағы және жеке әңгіме уақытын көбейту; тамақтану, киіну, серуен уақытын «өтпелі кезең» ретінде емес, диалогтың негізгі мүмкіндігі ретінде жоспарлау.
